W polskim prawie przewidziana jest instytucja wyroku zaocznego, który może zostać wydany pomimo braku stawiennictwa pozwanego przed sądem. W artykule przybliżamy istotę wyroków zaocznych oraz ich zastosowania w sprawach frankowych.

Wyrok zaoczny – co to znaczy?

Wyrok zaoczny to specyficzny rodzaj orzeczenia sądu wydawany pod nieobecność strony pozwanej, najczęściej w wyniku niezłożenia przez nią odpowiedzi na pozew w wyznaczonym terminie. W takim przypadku sąd uznaje twierdzenia powoda za prawdziwe i może rozstrzygnąć sprawę na posiedzeniu niejawnym.

W sprawach przeciwko instytucjom finansowym (np. w procesach frankowych lub innych konsumenckich) wyrok zaoczny najczęściej jest bezpośrednią konsekwencją zignorowania przez bank wezwania sądu do złożenia odpowiedzi na pozew. Zgodnie z art. 339 Kodeksu postępowania cywilnego, jeśli pozwany pozostaje bierny, sąd ma prawo przyjąć za prawdziwe wszystkie fakty przytoczone w pozwie, o ile nie budzą one uzasadnionych wątpliwości i nie zmierzają do obejścia prawa.

Kiedy sąd może wydać wyrok zaoczny?

Sąd może wydać wyrok zaoczny, gdy pozwany mimo prawidłowego zawiadomienia nie złożył odpowiedzi na pozew w terminie, nie stawił się na wyznaczoną rozprawę lub stawił się na niej, ale nie bierze w niej czynnego udziału.

Szczegółowe przesłanki i podstawy prawne wydania wyroku zaocznego reguluje art. 340 Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd jest uprawniony do wydania takiego rozstrzygnięcia, jeżeli zaistnieje co najmniej jedna z poniższych sytuacji:

brak złożenia odpowiedzi na pozew – pozwany zignorował zobowiązanie sądu i nie przedstawił pisma procesowego w wyznaczonym terminie;
niestawiennictwo na rozprawie – strona pozwana nie pojawiła się w sądzie, mimo że została o terminie prawidłowo i skutecznie powiadomiona;
brak aktywności procesowej (brak udziału w rozprawie) – sytuacja, w której pozwany stawił się na rozprawę, ale zachowuje się biernie, nie składa oświadczeń i nie podejmuje żadnych działań obronnych.

Wydanie wyroku zaocznego ma charakter fakultatywny. Oznacza to, że sąd prowadzący postępowanie może, ale nie musi, wydać wyrok zaoczny, nawet jeśli wszystkie podstawowe przesłanki ustawowe zostały formalnie spełnione.

Wyrok zaoczny – co dalej?

Orzeczenie zaoczne pociąga za sobą istotne skutki prawne dla pozwanego. Kluczowym z nich jest obligatoryjne (z urzędu) nadanie takiemu wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności. W praktyce pozwala to powodowi na podjęcie działań egzekucyjnych bez konieczności oczekiwania na uprawomocnienie się rozstrzygnięcia – wystarczy uzyskanie klauzuli wykonalności. Dzięki temu rozwiązaniu powód może znacznie sprawniej i szybciej wyegzekwować należne mu roszczenia. Nie zmienia to jednak faktu, że dopiero prawomocny wyrok zaoczny ostatecznie i trwale ukształtuje stosunki pomiędzy stronami sporu.

Czym skutkuje brak doręczenia wyroku zaocznego?

Brak skutecznego i formalnego doręczenia odpisu wyroku zaocznego pozwanemu sprawia, że wyrok ten nie może się uprawomocnić. Prawidłowe doręczenie wraz z pouczeniem jest warunkiem ustawowym, bez którego pozwany nie może wnieść sprzeciwu, a wadliwe uznanie doręczenia przez sąd lub dowiedzenie się o wyroku z innych źródeł nie usuwa tego błędu proceduralnego.

Wokół doręczeń wyroków zaocznych narosło wiele istotnych interpretacji prawnych. Kluczowe wnioski wynikające z orzecznictwa Sądu Najwyższego obejmują następujące kwestie:

Brak prawomocności – zgodnie z art. 344 § 1 Kpc, warunkiem zaskarżenia wyroku zaocznego sprzeciwem jest jego wcześniejsze, formalne doręczenie pozwanemu. Jeżeli do takiego doręczenia nie doszło lub było ono wadliwe, wyrok nie staje się prawomocny.
Błąd sądu nie sanuje braku doręczenia – wadliwe i błędne przyjęcie przez sąd, że wyrok zaoczny doręczono prawidłowo, w żaden sposób nie powoduje jego uprawomocnienia (Postanowienie SN, sygn. III CRN 90/88). Obowiązek doręczenia wynika wprost z art. 343 KPC.
Wiedza o wyroku z innych źródeł to za mało – nawet jeśli pozwany dowiedział się o wyroku, nie zdejmuje to z sądu ustawowego obowiązku skutecznego doręczenia odpisu wyroku wraz z pouczeniem o prawie do wniesienia sprzeciwu (Postanowienie SN, sygn. II CNP 166/07).
Zawiadomienie od komornika nie zastępuje wyroku – ogólnikowa informacja o egzekwowaniu należności zawarta w piśmie od komornika nie spełnia wymogu doręczenia odpisu wyroku zaocznego. Choć pozwany dowiaduje się wtedy o fakcie wydania wyroku, nie zastępuje to oficjalnej ścieżki sądowej (Postanowienie SN, sygn. I CKN 254/98).

Ochrona praw pozwanego

Orzekanie zaoczne to wyjątek od fundamentalnej zasady wysłuchania obu stron procesu. Z tego względu przepisy o doręczeniach muszą być interpretowane rygorystycznie – niedopuszczalne jest ograniczanie prawa pozwanego do obrony poprzez uznawanie zastępczych form informowania go o wyroku.

Czy wyroki zaoczne zapadają w sprawach frankowych?

Choć banki jako profesjonalne instytucje finansowe korzystające z usług kancelarii prawnych rygorystycznie pilnują terminów procesowych, zdarzają się przypadki uchybień proceduralnych skutkujących wydaniem wyroku zaocznego przeciwko nim. W praktyce naszej kancelarii zdarzają się przypadki, w których sądy wydają wyroki zaoczne na korzyść naszych Klientów, tj. unieważniają umowę kredytową i zasądzają na rzecz kredytobiorców dochodzone kwoty.

Co oznacza wyrok zaoczny dla frankowiczów?

Dla kredytobiorcy kluczową korzyścią wynikającą z wyroku zaocznego jest obligatoryjne nadanie mu z urzędu rygoru natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 333 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego. Umożliwia to skierowanie sprawy bezpośrednio do komornika w celu wyegzekwowania zasądzonych środków bez konieczności czekania na prawomocne rozstrzygnięcie, co drastycznie skraca czas oczekiwania na odzyskanie zasądzonych kwot.

Egzekucja na podstawie nieprawomocnego wyroku niesie jednak ze sobą ryzyko restytucyjne; jeżeli sąd drugiej instancji zmieni wyrok, powód musi zwrócić wyegzekwowane kwoty (w całości lub w części) wraz z kosztami postępowania egzekucyjnego.

Banki bronią się przed takimi orzeczeniami poprzez wniesienie sprzeciwu od wyroku zaocznego w terminie 14 dni od dnia doręczenia odpisu wyroku. W sprzeciwie takim pozwany bank zobowiązany jest przytoczyć wszystkie zarzuty, twierdzenia i dowody pod rygorem utraty prawa ich powoływania w dalszym toku sprawy. W przypadku wniesienia sprzeciwu przewodniczący zarządza doręczenie go powodowi i nadaje sprawie bieg. Po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd wydaje wyrok, którym wyrok zaoczny w całości lub części utrzymuje w mocy albo uchyla go i orzeka o żądaniu pozwu, bądź też pozew odrzuca lub postępowanie umarza.

Źródła:

https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-postepowania-cywilnego-16786199/cz-1-ks-1-tyt-6-dz-4-roz-1-oddz-3
https://www.sprawy-przeciwko-bankom.pl/brak-odpowiedzi-na-pozew-i-wyrok-zaoczny-ws-przeciwko-bankowi-millennium-wygrywamy-w-so-warszawa-praga/
https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-postepowania-cywilnego-16786199/art-333
https://behrendtiwspolnicy.pl/wyrok-zaoczny-sprawa-przeciwko-bankowi/
https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-postepowania-cywilnego-16786199/art-344
https://sip.lex.pl/orzeczenia-i-pisma-urzedowe/orzeczenia-sadow/iii-crn-90-88-postanowienie-sadu-najwyzszego-520102570